(4) Miedzyosobnicza i wewnatrzosobnicza zmiennosc reaktywnosci skory na histamine w testach punktowych

dr med. Radoslaw Spiewak

Dermatology Online Journal, July 1995
Volume 1, Number 1

STRESZCZENIE

Mimo, ze skorne testy punktowe prick znajduja powszechne zastosowanie w diagnostyce nadwrazliwosci typu natychmiastowego, metodyka wykonania tych testow nie zostala, jak dotad, gruntownie przebadana. W przedstawionej pracy oceniono roznice reaktywnosci roznych obszarow skory przedramienia na standardowy roztwor histaminy. Wyniki badan wykazaly znaczaca zmiennosc miedzy badanymi miejscami u poszczegolnych osob a takze miedzy badanymi osobami. Wydaje sie, ze nawet przy wykonaniu w scisle kontrolowanych warunkach interpretacja wynikow punktowych testow skornych wymaga znacznej ostroznosci.

SPIS TRESCI

Wstep
Metody
Wyniki
Dyskusja
Literatura

ENGLISH VERSION

WSTEP

Skorne testy punktowe, mimo rozwoju nowoczesniejszych metod, wciaz znajduja szerokie zastosowanie w diagnostyce alergii typu I wedlug Gella i Coombsa. Zalety skornych testow punktowych to: niski koszt w porownaniu do technik in vitro oraz stosunkowo rzadkie wystepowanie reakcji systemowych jak rowniez nizszy odsetek wynikow falszywie dodatnich w porownaniu z innymi badaniami in vivo. Dlatego, mimo ze testy prick dalekie sa od idealu, zakres zastosowan tej metody jest bardzo rozlegly. (1)

Nie opracowano jak dotad idealnego sposobu wykonania testow punktowych. Klasyczny sposob interpretacji wynikow badania polega na porownaniu reakcji skory na testowana substancje do "standardowej" reakcji babel/rumien na histamine. Ten kanon odziedziczylismy po poprzednich pokoleniach alergologow. Opiera sie on na zalozeniu, ze skora stanowi rodzaj fizjologicznego i farmakologicznego continuum, innymi slowy ze jej reaktywnosc na bodzce nie zalezy od lokalizacji. Opierajac sie na wspolczesnej wiedzy o patofizjologii skory mozna watpic w prawdziwosc tego zalozenia. (2)

Uwzgledniajac powyzsze rozbieznosci, podjalem probe zbadania zmiennosci reaktywnosci skornej w testach punktowych w zaleznosci od lokalizacji miejsca testowego. Jako bodziec testowy wybrany zostal standardowy roztwor histaminy, poniewaz histamina jest pospolitym mediatorem nadwrazliwosci typu natychmiastowego a ponadto reakcja na histamine jest uznana za kryterium interpretacji wynikow testow punktowych.

METODY

Badaniu zostala poddana grupa czterdziestu praworecznych, zdrowych ochotnikow (24 kobiety i 16 mezczyzn w wieku 21-41 lat). Kazda osoba zostala poinformowana na temat przebiegu eksperymentu i podpisala pisemna zgode na uczestnictwo w badaniu. U kazdego badanego wykonano jednoczesnie w trzech miejscach na brzusznej powierzchni przedramienia: 3 cm dystalnie od linii wyznaczonej nadklykciami kosci ramiennej (miejsce A), 3 cm proksymalnie od bruzdy blizszej zgiecia skory reki - restricta (miejsce C) oraz w polowie odleglosci miedzy wymienionymi punktami (miejsce B). Wszyscy uczestnicy badani byli miedzy godzina 16-ta a 18-ta z uzyciem standardowego roztworu histaminy (chlorowodorek histaminy 1 mg/ml, Biomed Krakow) zawsze z tej samej buteleczki. Wszystkie badane osoby przez conajmniej dwa tygodnie przed badaniem nie przyjmowaly zadnych lekow. Z badania wykluczono takze osoby, ktore w czasie ostatnich trzech miesiecy przyjmowaly leki przeciwhistaminowe. Badanie przeprowadzono u pacjentow siedzacych, po 30 minutach adaptacji do warunkow pomieszczenia testowego. Badanie przeprowadzano zawsze na lewym przedramieniu. Testy punktowe przeprowadzala zawsze ta sama, przeszkolona i doswiadczona osoba uzywajac do tego celu lancet firmy Allergopharma. Reakcja skorna na histamine mierzona byla po 20 minutach wedlug nastepujacej procedury: obrys babla zaznaczano przy pomocy cienkiego dermatografu. Nastepnie odciskano go na szerokiej, przezroczystej, celofanowej tasmie samoprzylepnej. Tasme przyklejano na papier milimetrowy, na ktorym zaliczano wielkosc zakreslonej powierzchni. Wspolczynnik zmiennosci wewnatrzosobniczej obliczany byl wedlug nastepujacego wzoru: wspolczynnik = [(najwieksza powierzchnia - najmniejsza powierzchnia)/najwieksza powierzchnia]. Wyniki poddano analizie statystycznej z uzyciem testu znakow.

WYNIKI

Wartosci zmierzonych w badanej grupie powierzchni babla histaminowego miescily sie w zakresie od 3 do 126 mm2 (Tabela I). Roznice miedzy wartosciami w poszczegolnych miejscach testowych statystycznie nie roznily sie przy przyjetym poziomie istotnosci alfa=0,05. Wspolczynnik zmiennosci wewnatrzosobniczej wahal sie w zakresie od 11 do 90% (dolny kwartyl 23%, gorny kwartyl 51%). Nie bylo mozliwe opisanie przy pomocy prostych modeli matematycznych zaleznosci miedzy wielkoscia babla a lokalizacja.

Tabela I. Wielkosc babla w poszczegolnych miejscach testowych po podaniu standardowego roztworu histaminy

-------------------------------------------------------
 [mm2]                              A        B       C   
-------------------------------------------------------
srednia                             34       33      27  
mediana                             29       30,5    21
minimum                             3        3       3
maksimum                            126      116     77
dolny kwartyl                       14,5     15      12
gorny kwartyl                       46       38      38
odleglosc miedzykwartylowa          31,5     23      26
-------------------------------------------------------

DYSKUSJA

Reakcja na histamine powinna teoretycznie wykazywac mniejsza zmiennosc miedzyosobnicza w porownaniu do reakcji na alergen, poniewaz wyklucza sie niektore zrodla tej zmiennosci (np. rozny stopien nasilenia uczulenia na okreslony alergen). Ponadto liczne alergenowe substancje testowe produkuje sie z surowcow roslinnych i zwierzecych, istnieje zatem mozliwosc wystepowania roznic miedzy substancjami z roznych serii. Uzycie mediatora zamiast alergenu mialo na celu wylaczenie tego zrodla zmiennosci. Innymi znanymi przyczynami zmiennosci wynikow testow punktowych sa okolodobowe (3) i okoloroczne (4) zmiany wrazliwosci na antygen. Michel i wspolpracownicy (5) wykazali, ze znaczacym zrodlem zmiennosci jest takze technika podania histaminy na skore. Wise i wspolpracownicy (6) znalezli wspolzaleznosc miedzy dominacja jednej z polkul mozgowych i asymetria reaktywnosci skornej u ludzi. W niniejszej pracy badania zostaly przeprowadzone miedzy godzina 16-ta a 18-ta w celu unikniecia wplywu zmiennosci okolodobowej oraz w krotkim, 2 tygodniowym okresie grudnia w celu unikniecia zmiennosci okolorocznej (mimo, ze stosowano histamine a nie s=alergen pylkowy). Wszyscy badani byli praworeczni a testy wykonywano zawsze na lewym przedramieniu. U wszystkich badanych zastosowano te sama technike wykonania testow punktowych, ktore byly ponadto wykonywane przez te sama wyszkolona i doswiadczona osobe. Wyniki sugeruja, ze zmiennosc wewnatrzosobnicza jest na tyle znaczna by wzbudzic sceptycyzm wobec powtarzalnosci punktowych testow skornych. W tym aspekcie wielkie zainteresowanie budza doswiadczenia z ilosciowymi testami skornymi (7), chociaz jak dotad znajduja one zastosowanie raczej w badaniach naukowych anizeli w praktyce.

WNIOSKI

  1. Istnieje znaczna zmiennosc miedzyosobnicza skornej reakcji na histamine
  2. Reaktywnosc roznych obszarow skory na histamine badana jednoczasowo u jednej osoby rowniez wykazuje znaczaca zmiennosc
  3. Ujecie opisanej zmiennosci przy pomocy prostych modeli matematycznych nie jest mozliwe
  4. Interpretacja wynikow punktowych testow skornych wymaga ostroznosci. Lekarz powinien byc swiadomym, ze dostarczaja one wynikow orientacyjnych, ktore wymagaja potwierdzenia bardziej skomplikowanymi, ale zarazem bardziej swoistymi i powtarzalnymi metodami.

LITERATURA

(1). Bousquet J. Diagnostic value of skin tests. In: Middleton E Jr(ed). Allergy. Principles and Practice. C. V. Mosby, St Louis 1988, 430-431.

(2) Sauder DN, Cheng DS, Hanifin JM, Milikan LE. Allergic and eczematous disorders. In: Thiers BH, Dobson RL (eds). Pathogenesis of skin disease. Churchill Livingstone, New York 1986, 1-31.

(3) Lee RE, Smolensky MH, Leach CS, McGovern JP. Circadian rhythms in the cutaneous reactivity to histamine and selected antigens, including phase relationship to urinary cortisol excretion. Ann Allergy. 1969; 38: 231.

(4) Haahtela T, Jokela H. Influence of the pollen season on immediate skin test reactivity to common allergens. Allergy. 1982; 35: 15.

(5) Michel FB, Skassa-Brociek W, Segalen C et al. Reproducibility of six methods of skin prick tests [abstract]. J Allergy Clin Immunol. 1986; 77: 222.

(6) Wise SL, Meador KJ, Thompson WO, Avery SS, Loring DW, Wray BB. Cerebral lateralization and histamine skin test asymmetries in humans. Ann Allergy. 1993; 70: 328-332.

(7) Malling H-J. Quantitative skin prick testing. Allergy. 1987; 42: 196-204.

Radoslaw Spiewak, M.D
Department of Aerobiology and Allergology Institute of Agricultural Medicine
P. O. Box 185, Jaczewskiego 2, 20-950 Lublin, Poland
spiewak@galen.imw.lublin.pl 
All contents copyright (C), 1995.
Dermatology Online Journal
University of California Davis